Εκ της προσεχούς αφιερωματικής εις την Επανάστασιν (25.3.1821), εκδόσεως της Εταιρείας των Φίλων του Λαού, εκλογή 2 εγγράφων (πρωτότυπον-μεταγραφή-σχολιασμός).

Προκήρυξη A. Υψηλάντη

Προκήρυξη Υψηλάντη

Μεταγραφή


[1]				ΜΑΧΟΥ ΥΠΕΡ ΠΙΣΤΕΩΣ
					ΚΑΙ ΠΑΤΡΙΔΟΣ
		Η ὥρα ἦλθεν, ὦ Ἄνδρες Ἕλληνες! Πρό πολλοῦ οἱ λαοί τῆς Εὐρώπης
 πολεμοῦντες ὑπέρ τῶν ἰδίων δικαιωμάτων καί
		ἐλευθερίας αὐτῶν μᾶς ἐπροσκάλουν εἰς μίμησιν, αὐτοί, καίτοι ὁπωσοῦν 
			ἐλεύθεροι, ἐπροσπάθησαν ὅλαις δυνάμεσι, νά αὐξήσω-
[5]		σι τήν ἐλευθερίαν, καί δι’ αὐτῆς πᾶσαν αὐτῶν τήν Εὐδαιμονίαν.
		   Οἱ ἀδελφοί μας καί φίλοι εἶναι πανταχοῦ ἕτοιμοι, οἱ Σέρβοι, οἱ Σουλιῶται, καί 
			ὅλη ἡ Ἤπειρος ὁπλοφοροῦντες μᾶς πε-
		ριμένουσιν· ἄς ἑνωθῶμεν λοιπόν μέ Ἐνθουσιασμόν! ἡ Πατρίς μᾶς προσκαλεῖ!
		   Ἡ Εὐρώπη προσηλώνουσα τούς ὀφθαλμούς της εἰς ἡμᾶς ἀπορεῖ διά τήν 
			ἀκινησίαν μας, ἄς ἀντιχήσωσι λοιπόν ὅλα τά Ὄρη τῆς
		Ἑλλάδος ἀπό τόν Ἦχον τῆς πολεμικῆς μας Σάλπιγγος, καί αἱ κοιλάδες ἀπό τήν 
			τρομεράν κλαγγήν τῶν Ἁρμάτων μας. Ἡ
[10]		Εὐρώπη θέλει θαυμάσῃ τάς ἀνδραγαθίας μας, οἱ δέ τύραννοι ἡμῶν τρέμοντες καί 
			ὠχροί θέλουσι φύγει ἔμπροσθέν μας.
		   Οἱ φωτισμένοι λαοί τῆς Εὐρώπης ἐνασχολοῦνται εἰς τήν ἀποκατάστασιν τῆς 
			ἰδίας εὐδαιμονίας· καί πλήρεις εὐγνωμοσύνης διά 
		τάς πρός αὐτούς τῶν Προπατόρων μας εὐεργεσίας, ἐπιθυμοοῦσι τήν ἐλευθερίαν 
			τῆς Ἑλλάδος.
		   Ἡμεῖς φαινόμενοι ἄξιοι τῆς προπατορικῆς ἀρετῆς καί τοῦ παρόντος αἰῶνος, 
			εἴμεθα Εὔελπεις, νά ἐπιτύχωμεν τήν ὑπερά-
		σπισιν αὐτῶν καί βοήθειαν· πολλοί ἐκ τούτων φιλελεύθεροι θέλουσιν ἔλθῃ, διά 
			νά συναγωνισθῶσι μέ ἡμᾶς. Κινηθῆτε, ὦ φίλοι, 
[15]		καί θέλετε ἰδῇ μία Κραταιάν δύναμιν νά ὑπερασπισθῇ τά δίκαιά μας! θέλετε ἰδῇ 
καί ἐξ αὐτῶν τῶν ἐχθρῶν μας πολλούς, οἵ
		τινες παρακινούμενοι ἀπό τήν δικαίαν μας αἰτίαν, νά στρέψωσι τά Νῶτα πρός 
			τόν ἐχθρόν καί νά ἑνωθῶσι μέ ἡμᾶς. ἄς
		παῤῥησιασθῶσι μέ εἰλικρινές φρόνημα, ἡ Πατρίς θέλει τούς ἐγκολπωθῇ! Ποῖος 
			λοιπόν ἐμποδίζει τούς ἀνδρικούς Βραχίω-
		νας; ὁ ἄνανδρος ἐχθρός μας εἶναι ἀσθενής καί ἀδύνατος. Οἱ στρατηγοί μας 
			ἔμπειροι καί ὅλοι ὁμογενεῖς γέμουσιν ἐνθουσιασ-
		μοῦ! ἑνωθῆτε λοιπόν, ὦ Ἄνδρες καί μεγαλόψυχοι Ἕλληνες! ἄς σχηματισθῶσι 
			φάλαγκες ἐθνικαί, ἄς ἐμφανισθῶσι Πατριωτι-
[20]		καί λεγεῶνες, καί θέλετε ἰδῇ τούς παλαιούς ἐκείνους Κολοσσούς τοῦ 
			δεσποτισμοῦ νά πέσωσιν ἐξ ἰδίων, ἀπέναντι τῶν θριαμβευτι-
		κῶν μας Σημαίων! Εἰς τήν φωνήν τῆς Σάλπιγκός μας ὅλα τά παράλια τοῦ Ἰωνίου 
			καί Αἰγέου πελάγους θέλουσιν ἀντιχήσῃ· τά 
		Ἑλληνικά πλοῖα, τά ὁποῖα ἐν καιρῷ εἰρήνης ἤξευραν νά ἐμπορεύωνται, καί νά 
			πολεμῶσι, θέλουσι σπείρῃ εἰς ὅλους τούς λιμένας
		τοῦ τυράνου μέ τό πῦρ καί μάχαιραν, τήν φρίκην καί τόν θάνατον
		   Ποία Ἑλληνική ψυχή θέλει ἀδιαφορήσῃ εἰς τήν πρόσκλησιν τῆς Πατρίδος; Εἰς 
			τήν Ῥώμην ἕνας τοῦ Καίσαρος φίλος σείων
[25]		τήν αἱματομένην χλαμύδα τοῦ τυράννου ἐγείρει τόν λαόν. Τί θέλετε κάμῃ Σεῖς ὦ
 Ἕλληνες, πρός τούς ὁποίους ἡ Πατρίς γυμ-
		νή δεικνύει μέν τάς πληγάς της, καί διακεκομμένην φωνήν ἐπικαλεῖται τήν
 βοήθειαν τῶν τέκνων της. Ἡ θεία πρόνοια
		ὦ φίλοι Συμπατριῶται, εὐσπλαχνισθεῖσα πλέον τάς δυστυχίας μας ηὐδόκησεν 
			οὗτω τά πράγματα, ὥστε μέ μικρόν κόπον θέ-
		λομεν ἀπολαύσῃ μέ τήν ἐλευθερίαν πᾶσαν εὐδαιμονίαν. Ἄν λοιπόν ἀπό 
			ἀξιόμεπτον ἀβελτηρίαν ἀδιαφορήσωμεν, ὁ τύραν-
		νος γενόμενος ἀγριώτερος, θέλει πολλαπλασιάσῃ τά δεινά μας, καί θέλομεν 
			καταντήσῃ διά παντός τό δυστυχέστερον πάντων τῶν ἐθ-
[30]			νῶν.
		   Στρέψατε τούς ὀφθαλμούς σας, ὦ Συμπατριῶται! καί ἴδετε τήν ἐλεεινήν μας 
			κατάστασιν! ἴδετε ἐδῶ τούς Ναούς καταπατημέ-
		νους! ἐκεῖ τά τέκνα μας ἁρπαζόμενα, διά χρῆσιν ἀναιδεστάτην τῆς ἀναιδοῦς 
			φιληδονίας τῶν βαρβάρων τυράννων μας· τούς οἴκους μας 
γεγυμνωμένους, τούς ἀγρούς μας λεηλατισμένους καί ἡμᾶς αὐτούς ἐλεεινά 
ἀνδράποδα!
		   Εἶναι καιρός νά ἀποτινάξωμεν τόν ἀφόρητος Ζυγόν, νά ἐλευθερώσωμεν τήν 
			Πατρίδα, νά κρημνίσωμεν ἀπό τά 
[35]		νέφη τήν ἡμισέληνον, διά νά ὑψώσωμεν τό σημεῖον, δι’ οὗ πάντοτε νικῶμεν: 
λέγω τόν Σταυρόν, καί οὕτω νά ἐκδικήσωμεν 
τήν Πατρίδα, καί τήν Ὀρθόδοξον ἡμῶν Πίστιν ἀπό ἀπό τήν ἀσεβῆ τῶν ἀσεβῶν 
Καταφρόνησιν.
		   Μεταξύ ἡμῶν εὐγενέστερος εἶναι, ὅς τις ἀνδρειοτέρως ὑπερασπισθῇ τά δίκαια 
			τῆς Πατρίδος, καί ὠφελιμοτέρως τήν δου-
		λεύσῃ. Τό ἔθνος συναθροιζόμενον θέλει ἐκλέξῃ τούς Δημογέροντάς του, καί εἰς 
			τήν ὕψιστον ταύτην Βουλήν θέλουσιν ὑ-
		πείκει ὅλαι μας αἰ πρᾶξεις.
[40]		   Ἄς κινηθῶμεν λοιπόν μέ ἕν κοινόν φρόνημα, οἱ πλούσιοι ἄς καταβάλωσι μέρος 
			τῆς ἰδίας περιουσίας, οἱ ἱεροί ποιμένες ὡς
		ἐμψυχώσωσι τόν λαόν μέ τό ἴδιόν των παράδειγμα, καί οἱ πεπαιδευμένοι ἄς 
			συμβουλεύσωσι τά ὠφέλιμα. Οἱ δέ ἐν ξέναις αὐλαῖς
		ὑπουργοῦντες στρατιωτικοί καί πολιτικοί ὁμογενεῖς, ἀποδίδοντες τάς 
			εὐχαριστίας εἰς ἥν ἕκαστος ὑπουργεῖ δύναμιν, ἄς ὁρμή-
		σωσιν ὅλοι εἰς τό ἀνοιγόμενον ἤδη μέγα καί λαμπρόν στάδιον, καί ἄς 
			συνεισφέρωσιν εἰς τήν πατρίδα τόν χρεωστούμενον
		φόρον, καί ὡς γενναῖοι ἄς ἐνοπλισθῶμεν ὅλοι ἄνευ ἀναβολῆς καιροῦ, μέ τό 
			ἀκαταμάχητον ὅπλον τῆς ἀνδρείας, καί
[45]		ὑπόσχομαι ἐντός ὀλίγου τήν νίκην, καί μετ’ αὐτήν πᾶν ἀγαθόν. Ποῖοι μισθωτοί 
			καί χαῦνοι δοῦλοι, τολμοῦν νά ἀντιπα-
		ραταχθῶσιν ἀπέναντι λαοῦ, πολεμοῦντος ὑπέρ τῆς ἰδίας ἀνεξαρτησίας;
 Μάρτυρες οἱ Ἡρωϊκοί ἀγῶνες τῶν προπατόρων μας. 
		Μάρτυς ἡ Ἱσπανία, ἥτις πρώτη καί μόνη κατετρόπωσε τάς ἀηττήτους φάλαγκας 
			ἑνός τυράννου.
		   Μέ τήν Ἕνωσιν, ὦ Συμπολῖται, μέ τό πρός τήν ἱεράν Θρησκείαν Σέβας, μέ τήν 
			πρός τούς Νόμους καί τούς Στρα-
		τηγούς ὑποταγήν, μέ τήν εὐτολμίαν καί σταθηρότητα, ἡ νίκη μας εἶναι βεβαία 
			καί ἀναπόφευκτος, αὐτή θέλει στεφανώσῃ μέ
[50]		δάφνας ἀειθαλεῖς τούς Ἡρωϊκούς ἀγῶνας μας, αὐτή μέ χαρακτῆρας 
			ἀνεξαλείπτους θέλει χαράξῃ τά ὀνόματα ἡμῶν εἰς τόν 
		ναόν τῆς ἀθανασίας, διά τό παράδειγμα τῶν ἐπερχομένων γενεῶν. Ἡ Πατρίς 
			θέλει ἀνταμείψῃ τά εὐπειθῆ καί γνήσιά της
		τέκνα μέ τά βραβεῖα τῆς δόξης καί τιμῆς· τά δέ ἀπειθῆ καί κωφεύοντα εἰς τήν 
			τωρινήν της πρόσκλησιν θέλει ἀποκηρύ-
		ξῃ ὡς νόθα καί Ἀσιανά σπέρματα, καί θέλει παραδώσῃ τά ὀνόματά των, ὡς 
			ἄλλων προδοτῶν, εἰς τόν ἀναθεματισμόν
		καί κατάραν τῶν μεταγενεστέρων.
[55]		   Ἄς καλέσωμεν λοιπόν ἐκ νέου, ὦ Ἀνδρεῖοι καί μεγαλόψυχοι Ἕλληνες, τήν 
			ἐλευθερίαν εἰς τήν κλασσικήν γῆ τῆς Ἑλλά-
		δος! Ἄς συγκροτήσωμεν μάχην μεταξύ τοῦ Μαραθῶνος, καί τῶν Θερμοπυλῶν! 
			Ἄς πολεμήσωμεν εἰς τούς τάφους τῶν Πατέ-
		ρων μας, οἱ ὁποῖοι διά νά μᾶς ἀφήσωσιν ἐλευθέρους ἐπολέμησαν καί ἀπέθανον 
			ἐκεῖ! Τό αἷμα τῶν τυράννων εἶναι δεκτόν εἰς
		τήν σκιάν τοῦ Ἐπαμεινώδου Θηβαίου, καί τοῦ Ἀθηναίου Θρασυβούλου, οἵτινες 
			κατετρόπωσαν τούς τριάκοντα τυράννους, εἰς ἐκείνας 
		τοῦ Ἁρμοδίου καί Ἀριστογείτωνος, οἱ ὁποῖοι συνέτριψαν τόν Πεισιστρατικόν 
			ζυγόν, εἰς ἐκείνην τοῦ Τιμολέοντος, ὅς τις ἀπεκατέ-
[60]		στησε τήν ἐλευθερίαν εἰς τήν Κόρινθον καί τάς Συρακούσας, μάλιστα εἰς ἐκείνας
 			τοῦ Μιλτιάδου, καί Θεμιστοκλέους, τοῦ Λεονίδου,
		καί τῶν τριακοσίων, οἵτινες κατέκοψαν τοσάκις τάς ἀναριθμήτους στρατούς
 τῶν βαρβάρων Περσῶν, τῶν ὁποίων τούς βαρ-
		βαροτέρους καί ἀνανδροτέρους ἀπογόνους πρόκειται εἰς ἡμᾶς σήμερον, μέ 
			πολλά μικρόν κόπον νά ἐξαφανίσωμεν ἐξ ὁλοκλήρου.
		Εἰς τά ὅπλα λοιπόν φίλοι ἡ Πατρίς Μᾶς Προσκαλεῖ! 
							Ἀλέξανδρος Ὑψηλάντης.
[65]		Τήν 24ην. Φεβρουαρίου 1821. Εἰς τό γενικόν στρατόπεδον τοῦ Ἰασίου.

Σχολιασμός

«Μάχου ὑπέρ Πίστεως καί Πατρίδος» Ἡ προκήρυξη/διακήρυξη τοῦ Ἀλεξάνδρου Ὑψηλάντη «Μάχου ὑπέρ Πίστεως καί Πατρίδος», ἐκφωνήθηκε τήν 24η Φεβρουαρίου 1821 στήν μητροπολιτική καθέδρα τοῦ Ἰασίου, στόν ἱστορικό ναό (17ος αἰ.) τῶν Τριῶν Ἱεραρχῶν, παρουσίᾳ τοῦ ἡγεμόνα Ἀλεξάνδρου Σούτσου καί τοῦ λογοθέτη Ἰακώβου Ρίζου-Νερουλοῦ, μέ τήν εὐλογία τοῦ μητροπολίτη Βενιαμίν Κωστάκη. Διανεμήθηκε αὐθημερόν, ἐκ τοῦ «γενικοῦ στρατοπέδου τοῦ Ἰασίου». Τό πολεμιστήριο αὐτό σάλπισμα, συγκείμενο ἀπό δώδεκα παραγράφους, εἶχε ἤδη συνταχθεῖ στό Κισνόβιο (Κισινιόφ, Chisinau) τῆς Βεσσαραβίας, ἔδαφος ὑπό τσαρική ἐξουσία ἀπό τό 1812, ὅπου ὁ Ὑψηλάντης εἶχε ἐγκαταστήσει τό στρατηγεῖο του τους τέσσερεις τελευταίους μῆνες (οἰκία Κάτσικα), πρίν διασχίσει τόν Προῦθο (21/22-02-1821). Πρόκειται γιά θεμελιακό κείμενο, πού συμβάλλει στήν ἐξέλιξη καί ἀποκρυστάλλωση τῆς νεοελληνικῆς ἰδεολογίας, κατατάσσεται δέ ἀνάμεσα στά ἐμβληματικά ἀναγνώσματα – μῆτρες τῆς νεώτερης ἱστορίας τοῦ ἔθνους. Δέν ἦταν ἀσφαλῶς ἔργο ἑνός ἀνδρός, προφανῶς ὅμως ἀντανακλᾶ πιστά τίς προσωπικές ἀντιλήψεις τοῦ εὐπατρίδη, ἀφιερωμένου στόν ἀγῶνα ἀναστάσεως τοῦ ἑλληνικοῦ ἔθνους, εὐαίσθητου καί ρωμαντικοῦ πατριώτη, τοῦ «Γενικοῦ Ἐπιτρόπου τῆς Ἀρχῆς» τῆς Φιλικῆς Ἑταιρείας, Ἀλεξάνδρου Ὑψηλάντη. Τό κείμενο εἶναι ὑψηλόν. Ἐνσωματώνει στοιχεῖα ρωμαντισμοῦ, κλασσικισμοῦ, ἐπαναστατικοῦ δημοκρατικοῦ φρονήματος, ἑλληνολατρείας. Πρέπει νά συνέπραξαν στήν σύνταξή του, μύστες τῆς Φιλικῆς ὅπως οἱ Γεώργιος Λασσάνης, Πέτρος Ἡπίτης, Γεώργιος Κοζάκης - Τυπάλδος καί Ἐμμ. Βερνάρδος. Τρεῖς μεγάλες κατευθυντήριες γραμμές διέπουν τήν Διακήρυξη τῆς 24ης Φεβρουαρίου: α) Τό φιλελεύθερο καί συνταγματικό δημοκρατικό ἰδανικό. β) Ἡ στροφή πρός τήν ἑλληνική ἀρχαιότητα, ἀπό τήν ὁποία ἀντλεῖται ἔμπνευση καί παραδειγματισμός. γ) Ἡ ὁμολογία χριστιανικῆς ὀρθοδόξου πίστεως. Προτάσεις τῆς Διακηρύξεως προαγγέλλουν ἐκεῖνο τόν ἄνεμο διθυραμβικοῦ λυρισμοῦ, πού φυσάει παντοῦ στίς ὠδές τοῦ Ἀνδρέα Κάλβου (λ.χ. 6η παράγραφος, «ἡ Πατρίς γυμνή δεικνύει μέν τάς πληγάς της καί μέ διακεκομμένην φωνήν ἐπικαλεῖται τήν βοήθειαν τῶν τέκνων της», 11η παράγραφος «ἡ νίκη μας εἶναι βεβαία καί ἀναπόφευκτος, αὐτή θέλει στεφανώσῃ μέ δάφνας ἀειθαλείς, τούς Ἡρωικούς ἀγώνας μας, αὐτή μέ χαρακτήρας ἀνεξαλείπτους θέλει χαράξῃ τά ὀνόματα ἡμῶν εἰς τόν ναόν τῆς ἀθανασίας»). Τεκμηριώνεται ἐπίσης ἐπίδραση τῆς ἀμερικανικῆς διακήρυξης τῆς Ἀνεξαρτησίας (Ἰουλίου/Αὐγούστου 1776), καθώς ἡ ἐλευθερία συναρτᾶται μέ τήν εὐδαιμονίαν (τρίς). Πρβλ.: «...all men are created equal, that they are endowed by their Creator with certain unalienable Rights, that among these are Life, Liberty and the pursuit of Happiness». Ὁ Ὑψηλάντης, μοιάζει ἐμποτισμένος ἀπό τήν ἀντίληψη τῆς εὐρωπαϊκῆς συνταγματικῆς νομιμότητας μέ τό κείμενο τῆς Ἔκκλησης, στοιχούμενος στήν πρωτοπορεία τοῦ εὐρωπαϊκοῦ δημοκρατικοῦ πνεύματος, τό ὁποῖο τό 1821 τελεῖ σέ καταστολή. Στίς πρῶτες παραγράφους ἀναφέρεται τετράκις στήν Εὐρώπη καί τούς λαούς της, οἱ ὁποῖοι ἀγωνιζόμενοι ὑπέρ Δικαιωμάτων καί Ἐλευθεριῶν προσηλώνουν τό βλέμμα στούς Ἕλληνες καί τούς προσκαλοῦν πρός μίμηση. Ὁ ἐθνεγέρτης ἐπιχειρεῖ νά διασκεδάσει τό ριζοσπαστικό περιεχόμενο τῆς Ἔκκλησης μέ σαφεῖς ὑπαινιγμούς κατά Ναπολέοντος καί Ἰουλίου Καίσαρος, τήν ἴδια στιγμή πού ἀποφεύγει νά κατονομάσει τόν Ὀθωμανό κυρίαρχο, μιλώντας γενικῶς περί τυράννων καί τυραννίας. Κάμει χρήση τῶν ὅρων Πατρίς, Ἐλευθερία, Ἑλλάς, ἐθνικός (5η παράγραφος), ἔθνος (9η παράγραφος), ἐγκαταλείποντας τήν κρατοῦσα μέχρι τότε ἔννοια τοῦ Γένους. Σκιαγραφεῖ πολιτειακή συγκρότηση δημοκρατούμενη, «τό ἔθνος συναθροιζόμενον θέλει ἐκλέξῃ τούς Δημογέροντάς του καί εἰς τήν ὕψιστον ταύτην Βουλήν θέλουσιν ὑπείκει ὅλαι μας αἱ πράξεις» (9η παράγραφος), ἐνῶ στήν συνέχεια (11η παράγραφος) ἀπευθύνεται στούς συμπολίτες, μιλώντας γιά ὑποταγή (:συμμόρφωση) στούς Νόμους (βλ. «Ἑλληνική Νομαρχία») καί τούς Στρατηγούς. Ἡ προσήλωση στό δημοκρατικό ἰδεῶδες τονίζεται ἰδιαίτατα στήν 12η παράγραφο τῆς Διακηρύξεως, ὅταν, πέραν τοῦ παραδείγματος τοῦ κλέους τοῦ Μιλτιάδου, τοῦ Θεμιστοκλέους καί τοῦ Λεωνίδου, παραθέτει τήν χορεία ἡρώων τῆς κλασσικῆς ἀρχαιότητος οἱ ὁποῖοι εἶχαν κατακρημνίσει τυραννίες, τούς Ἁρμόδιο καί Ἀριστογείτονα, Θρασύβουλο, Ἐπαμεινώνδα, Τιμολέοντα. Ἀλλά ὁ Ὑψηλάντης, προτάσσει στόν τίτλο τῆς Προκηρύξεως τήν Πίστη, ἀκολουθεῖ δέ ἡ Πατρίς. Ὁ ἀγών ἦταν ἀγών τοῦ καταπιεσμένου ὀρθοδόξου μιλετίου καί μάλιστα τῶν Ἑλλήνων, ἔναντι ἀλλοθρήσκων τυράννων. Ἐπικαλεῖται τήν θεία πρόνοια (6η παράγραφος) -ὅπως τό πράττει καί ὁ Ἰ. Καποδίστριας-, καλεῖ τούς συμπατριῶτες νά ὑψώσουν «τό σημεῖον δι’ οὗ πάντοτε νικῶμεν, λέγω τόν Σταυρόν», ὥστε νά λάβουν ἐκδίκηση γιά ὅσα Πατρίδα καί Ὀρθόδοξη Πίστη ἔχουν ὑποστεῖ ἀπό τήν καταφρόνηση τῶν ἀσεβῶν (8η παράγραφος). Στήν ἐποχή τῶν Φώτων, στρέφει τό βλέμμα πέραν τοῦ ἔθνους, χάριν τοῦ ἔθνους. Εἶχε γνωριμία μέ τούς μεταρρυθμιστικούς κύκλους τῆς ρωσικῆς ἀριστοκρατίας, ἐκείνους πού ἀργότερα προκάλεσαν τό κίνημα τοῦ Δεκεμβρίου 1825, καί ἀναφερόμενος στούς «φωτισμένους λαούς» τῆς Εὐρώπης (4η παράγραφος), προαναγγέλλει τό κῦμα φιλελληνισμοῦ πού θά ξεσπάσει μέ τήν ἔναρξη τοῦ Ἀγῶνα. Ἀπό ὅλους τούς βαλκανικούς λαούς, ἀπευθύνεται στούς Σέρβους, μέ τούς ὁποίους ἡ Φιλική Ἑταιρεία, τόσο μέ τόν δολοφονηθέντα Καραγεώργη, ὅσο καί μέ τόν Μιλόσχη Ὀμπρένοβιτς, εἶχε ἀποκαταστήσει ἐπαφή, πού ὅμως δέν τελεσφόρησε. Ἰσχυρή στήν ἱστορική μνήμη ἔχει μείνει ἡ παρένθετη φράση τῆς Διακήρυξης, «Κινηθῆτε, ὦ φίλοι, καί θέλετε ἰδῆ μίαν κραταιάν δύναμιν νά ὑπερασπισθῇ τά δίκαιά μας» (5η παράγραφος). Ὁ Ὑψηλάντης ἐγνώριζε καλῶς ὅτι ρωσική βοήθεια δέν θά ὑπῆρχε. Ἀλλά ὁ σκοπός ἁγιάζει τά μέσα. Εἶχε ἄλλωστε ὁ ἴδιος μεριμνήσει ὥστε ἡ σχετική ἐπιστολή τοῦ Καποδίστρια διά τοῦ Καμαρινοῦ πρός τόν Πετρόμπεη, νά μήν φτάσει ποτέ στόν παραλήπτη της. Ἔτρεφε ὠστόσο τήν ἐλπίδα, ὅτι τό κίνημά του, καί ὅ,τι θά ἐπακολουθοῦσε, θά ὑποχρέωνε τήν Ρωσία νά ἐπέμβει δυναμικά ἔναντι τῆς Ὀθωμανικῆς Αὐτοκρατορίας. Παρ’ ὅλα αὐτά, ἔχοντας κατά νοῦ τούς Ἰωάννη Καποδίστρια, Γεώργιο Μοτσενῖγο καί ἄλλους, καλεῖ (10η παράγραφος) τούς «ἐν ξέναις αὐλαῖς ὑπουργοῦντες» νά ὁρμήσουν ὅλοι «εἰς τό ἀνοιγόμενον ἤδη μέγα καί λαμπρόν στάδιον». Ἡ «κραταιά δύναμις», ὑπερασπίσθηκε τά δίκαια τῶν ἐπαναστατημένων Ρωμηῶν, μέ τίς ἀτελέσφορες παραστάσεις καί τά διαβήματα στήν Ὑψηλή Πύλη τοῦ κόμητα Στρόγγανωφ, μέχρι τήν ἀναχώρηση αὐτοῦ ἀπό τήν Κωνσταντινούπολη γιά τήν Ὀδησσό τό καλοκαίρι 1821. «Ἡ Πατρίς μᾶς προσκαλεῖ» ἀνακράζει στήν ἀρχή καί τό τέλος τῆς διακήρυξης ὁ Ὑψηλάντης, φράση πού στό πρωτότυπο τονίζεται μέ ἰσχυρότερα τυπογραφικά στοιχεῖα. Εἶναι χαρακτηριστικό ὅτι δέν κάνει τήν παραμικρή νύξη τῆς μεσαιωνικῆς χριστιανικῆς αὐτοκρατορίας, ἀλλά στό πνεῦμα πού ἐπικρατοῦσε τήν ἐποχή ἐκείνη, μεταξύ Ἑλλήνων καί Δυτικῶν, ἀναζητεῖ πρότυπα στήν ἀρχαία δόξα. Ἡ ἐπανάσταση στίς Ἡγεμονίες ἀπέτυχε. Τό λαμπρό ἐπαναστατικό κείμενο τῆς Διακήρυξης, καρπός συμβιβασμῶν μεταξύ τῶν συντακτῶν του, ἐμποτισμένο στόν φιλελευθερισμό τῆς ἐποχῆς, τό δημοκρατικό πνεῦμα, τήν ἀρχαιολατρεία, ἐπιλογή πεποιθήσεως καί σκοπιμότητας, κείμενο πού ἐπίσης καταφάσκει τήν προσήλωση στήν ὀρθόδοξη πίστη, εἶναι ἀρχετυπικό credo τῆς νεοελληνικῆς συνθέσεως. Δέν μᾶς ἔκανε Ἕλληνες, κάποια δοτή ἀνεξαρτησία. Τό ἔθνος τῶν Ἑλλήνων, ριζωμένο στήν παλαίφατη κοιτίδα του, ἐξεγέρθηκε, ἀπέσεισε τήν ξένη δεσποτεία καί δημιούργησε τό κράτος του.

Επιστολή Α.Ζαϊμη προς Θ.Κολοκοτρώνη

Επιστολή Ζαϊμη προς Κολοκοτρώνη Επιστολή Ζαϊμη προς Κολοκοτρώνη

Μεταγραφή

  [verso:]
[1]		Πρός τόν ἐξοχότατον Στρατηγόν Κύριον 
θ[εόδωρον] Κολοκοτρώνην 
εἰς ὅπου εὑρεθῇ
[recto:]
[1]		ἀδελφέ Κολοκοτρώνη
		ἅμα φθάσας ἐδῶ ἔλαβα τό περιελθόμενον τό ὁποῖον σᾶς
		στέλλω διά νά ἰδῆτε τόν θρίαμβον τῶν εἰς Ἅγιον Γεώργιον
		πρός εὐχαρίστησίν σας. σταθῆτε λοιπόν Γενναῖοι καί ἐλπίζωμεν
[5]		νά κερδίσωμεν τό πρᾶγμα. ἀναγκάσατε μόνον τούς στρατιώτας
		νά συνταχθοῦν ὅσον τάχος. καί χρεία πλέον νά κάμωμεν
		τά κινήματά μας τακτικώτερα διά νά κερδίζωμεν.
		τήν 2. Δεκεμβρίου ἑσπέρας			μένω ὁ ἀδελφός
		Κακούρη					ἀνδρέας Ζαΐ-
[10]								μης

  

Σχολιασμός

Ἐπιστολή Ἀνδρέα Ζαΐμη πρός Θεόδωρο Κολοκοτρώνη Ὁ Ἀνδρέας Ἀσημάκη Ζαΐμης (1791-1840), τό ἔτος 1826, ἀνέλαβε μέ ἀπόφαση τῆς Γ΄ Ἐθνοσυνελεύσεως (α΄ περίοδος), πρόεδρος τῆς «Διοικητικῆς Ἐπιτροπῆς τῆς Ἑλλάδος». Τό σχῆμα αὐτό ἀντικατέστησε κατά τήν β΄ περίοδο τῶν ἐργασιῶν τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως, εὐθύς μετά τήν ἐκλογή τοῦ Ἰ. Καποδίστρια, ἡ «Ἀντικυβερνητική Ἐπιτροπή» (Ἀπρίλιος 1827). Ἐδῶ, ὁ Ζαΐμης, ὑπό τό φῶς τῶν ἀτυχιῶν τοῦ Ἀγώνα καί τῆς πικρῆς ἐμπειρίας τῶν προηγηθεισῶν διχοστασιῶν, ἀπευθύνεται στόν Κολοκοτρώνη σέ μᾶλλον σεβαστικό καί πλάγιο τόνο καί ἐνθαρρύνει τήν ἐντατικοποίηση τῶν στρατιωτικῶν κινήσεων τοῦ πολέμαρχου, ἔναντι τοῦ Ἰμπραήμ ὁ ὁποῖος λυμαίνεται τόν Μωρηά. Ἡ ἐπιστολή ἔχει γραφεῖ λίγες μόνο ἡμέρες μετά τήν νίκη τοῦ Γεωργίου Καραϊσκάκη στήν Ἀράχωβα (2.12.1826) καί αὐτός εἶναι «ὁ θρίαμβος τῶν εἰς Ἅγιον Γεώργιον» πού ἀναφέρει ὁ Ζαΐμης γιά νά ἐξάψει τήν φιλοτιμία τοῦ Κολοκοτρώνη. Μάλλον, ὁ Ζαΐμης περνοῦσε ἀπό τό Κακούρη (Ἀρτεμίσιο) τῆς Ἀρκαδίας, καθ’ ὁδόν μεταξύ Ναυπλίου καί τῆς ἐπαρχίας του στά Καλάβρυτα.